Posted on

เมล็ดกาแฟในตำนาน | “เกอิชา” …ซึ่งไม่ใช่ “ชา” และไม่ได้มาจาก “ญี่ปุ่น”

ผมไปเจอบทความเชิงเจาะลึกประวัติที่มาที่ไปของต้นกำเนิด Geisha โดยที่บางแหล่งก็มีเอกสารอ้างอิงอย่างจริงจัง แสดง

ให้เห็นถึงความตั้งใจและความลึกซึ้งในการสืบค้น เมื่ออ่านหลายๆที่ก็จะมีข้อมูลที่ค่อนข้างเป็นไปในทางเดียวกัน แต่ถึงกระนั้นทุกๆที่ก็ล้วนนำเสนอข้อมูลในเชิงการตั้งสมมติฐานที่ต่างคนต่างไม่มีใครกล้ายืนยัน 100% ซึ่งสำหรับผมแล้วความไม่ “conclusive” นี่แหละยิ่งเพิ่มความน่าพิศวงให้กับเมล็ดในตำนานนี่เข้าไปใหญ่ จนวันนี้มีเวลานิดหน่อยอยากจะเอาเกร็ดเล็กๆน้อยๆที่ทั้งพึ่งอ่านเจอและที่มีคนเล่าให้ฟังมาเล่าต่อเป็นหัวข้อ “Geisha 101” ครับ

 

 

 

ถ้าเพื่อนๆมีอะไรเพิ่มเติม เรียนเชิญร่วมวงสนทนาครับ!
มีแหล่งที่มาและบทความอ้างอิงใน caption หน้าสุดท้ายให้ด้วยครับ เผื่อไปตามอ่านกันต่อ

 

เรื่องราวของของการค้นพบเมล็ดกาแฟในตำนานสายพันธุ์นี้จะว่าเป็นเหตุบังเอิญก็ใช่ จะว่ามันเป็นชะตาฟ้าลิขิต เป็นของขวัญจากธรรมชาติมันก็ใช่ ที่แน่ๆการเริ่มต้นของมันช่างฟังดูจับพลัดจับผลูพิกล ต่างจากความคิดของผมในตอนแรกว่าของดีของอร่อยขนาดนี้คงต้องเกิดขึ้นจากกรรมวิธีทางวิทยาศาสตร์ในห้องแล็ปโดยมนุษย์ผู้คลั่งไคล้กาแฟเป็นแน่

 

 

 

 

(บางแหล่งข่าวกล่าวว่า) เรื่องของเรื่องมีอยู่ว่าในช่วงต้นของทศวรรษ 1930 ได้มีกลุ่มสัญชาติเคนย่าซึ่งได้รับการสนับสนุนโดยสถานกงสุลอังกฤษเข้าไปทำการเก็บตัวอย่างสายพันธุ์กาแฟในทางภาคตะวันตกเฉียงใต้ของประเทศเอธิโอเปีย โดยจากปฏิบัติการครั้งนั้น หนึ่งในเมล็ดพันธุ์กาแฟที่ถูกเก็บมาด้วยก็รวมไปถึงพ่อพระเอกของเราด้วยครับ ว่ากันว่าจากนั้นตัวอย่างเมล็ดพันธุ์ได้ถูกส่งไปปลูกในประเทศทางอัฟริกาหลายประเทศ ได้แก่ อูกานด้า และทานซาเนีย จนกระทั่งกว่าสองทศวรรษต่อมาสายพันธุ์ต้นกาแฟเกอิชาที่ถูกเพาะไว้ในทานซาเนียนี้ก็ได้ถูกส่งต่อให้กับศูนย์วิจัยในประเทศคอสตาริก้าชื่อ CATIE ซึ่งจากศูนย์วิจัยนี้แหละครับที่เมล็ดพันธุ์เกอิชาก็ได้ถูกส่งเข้ามาถึงทวีปอเมริกากลาง และได้เข้าไปอยู่ในไร่กาแฟของประเทศปานามาในช่วงปี 1960 ในที่สุด

Source: https://collaborativecoffeesource.com/2016/07/11/coffee-profile-washed-gesha-gesha-village-estate/

 

อีกแหล่งข้อมูลหนึ่งกล่าวว่าในช่วงต้นของทศวรรษ 1960 องค์กร Food and Agriculture Organization (หรือ FAO) ภายใต้การดูแลขององค์การสหประชาชาติได้มีความตั้งใจเข้าไปในประเทศเอธิโอเปียโดยตรงเพื่อเก็บตัวอย่างเมล็ดพันธุ์กาแฟ เพื่อจุดประสงค์ในการศึกษาวิจัยเกี่ยวกับวิธีการต่อสู้ป้องกันโรคต่างๆในการปลูกกาแฟ จากการเก็บตัวอย่างเมล็ดในครั้งนั้น เมล็ดเกอิชาพร้อมกับเมล็ดกาแฟตัวอย่างอื่นๆหลายร้อยชนิดได้ถูกส่งต่อให้กับหลายๆแหล่งทั่วโลกอย่างกว้างขวางเพื่อการศึกษาวิจัย หนึ่งในที่ๆได้รับตัวอย่างกาแฟมานั้นก็คือสถาบัน CATIE ในประเทศคอสตาริก้า (ซึ่งเริ่มมาตรงกับข้อมูลในกรณีด้านบน) และต่อมาก็ได้ถูกแนะนำมา ณ ไร่กาแฟของประเทศปานามา ที่กลายมามีชื่อเสียงทุกวันนี้

 

บทสรุปโดยคร่าวที่ผมน่าจะเหมารวมได้ในตอนนี้ก็คือ เดิมทีแล้วเมล็ดเกอิชาน่าจะมีที่มามาจากทางภาคตะวันตกเฉียงใต้ของประเทศเอธิโอเปียอย่างแน่นอน แต่ก่อนที่มันจะมาลงหลักปักฐานในประเทศปานามา ซึ่งไกลกันข้ามทวีปได้นั้นก็มีหลายทฤษฎี ทั้งที่บอกว่ามาตรงจากเอธิโอเปีย สู่คอสตาริก้า สู่ปานามาในที่สุด และที่บอกว่าก่อนจะเข้าคอสตาริก้านั้นมีผ่านทานซาเนียด้วยอีกที ซึ่งสำหรับช่วงเวลานั้นก็มีบางแหล่งบันทึกย้อนประวัติกลับไปได้ถึงช่วงปี 1930 ในเอธิโอเปีย และน่าจะชัดว่าเข้ามาปานามาในช่วงปี 1960 ครับ รวมๆแล้วที่บันทึกไว้ได้ก็ประมาณครึ่งศตวรรษเท่านั้นเองครับ

 

 

 

สำหรับที่ไปที่มาทางพฤกษศาสตร์ของกาแฟเกอิชาคงไม่มีอะไรซับซ้อนมากครับ เริ่มจากวงศ์ไม้มีดอก Rubiacease ซึ่งแตกย่อยออกมาที่เป็นกาแฟทั้งหมดในสกุล Coffea ครับ

หลังจากนั้น Coffea ก็แตกออกมาเป็นสปีชีส์แยกย่อยได้อีก เช่น Coffea arabica และ Coffea canephora/Coffea robusta

 

ในบรรดา Coffea arabica นี่แหละครับที่ถูกแยกย่อยออกมาอีกมากมาย โดยเฉพาะกลุ่มสายพันธุ์ย่อยที่แต่เดิมถูกปลูกในแถบประเทศเอธิโอเปีย หนึ่งในนั้นก็คือสายพันธุ์ย่อย Geisha หรือ Gesha นั่นเองครับ

 

 

ด้วยรักและคาเฟอีน

ทีม Metacup