Posted on

“Geisha” หรือ “Gesha” กันแน่?

จริงๆแล้วเราควรจะเขียนเป็น Geisha หรือ Gesha หรือ Gecha กันแน่ครับ นี่เป็นความสับสนที่ผมเผชิญแต่เนิ่นๆตั้งแต่เขียนโพสท์เมื่ออาทิตย์ที่แล้วครับ ตอนแรกก็ทราบอยู่แล้วว่ามันมีวิธีเขียนที่แตกต่างกันหลายแบบ ทั้งๆที่รู้ว่ามันไม่ได้มีอะไรเกี่ยวข้องกับ “เกอิชาญี่ปุ่น” และทั้งๆที่ก็รู้ว่าหลายๆแหล่งเลือกที่จะใช้ “Gesha” ในบทความกาแฟแบบเป็นทางการ เราก็ยังเลือกที่จะใช้แบบที่คุ้นตาที่สุดไปก่อน นั่นก็คือการสะกดแบบ “Geisha” ซึ่งแม้กระทั่ง SCAA เองก็ใช้อย่างนี้โดยไม่ได้ตะขิดตะขวงอะไร ผมก็เลยวางใจไปเปราะนึงครับ

แต่พอเอาเข้าจริงสุดท้ายผมก็ยังสงสัยครับว่ามันจะเป็นไปได้ยังไงที่ชื่อๆนึงมันจะถูกบิดแปลงให้มีวิธีเขียนหลากหลายขนาดนี้ และอันไหนมีความเป็นไปได้ที่จะถูกต้องมากที่สุด ผมก็ไปทำการบ้านสืบมาได้ความอย่างนี้ครับ

 

ก่อนอื่นต้องบอกว่าตัวอักษรแบบภาษาอังกฤษ “abcd” หรือตัวโรมันนี้ไม่ได้เป็นส่วนหนึ่งของภาษาท้องถิ่นในประเทศเอธิโอเปียหรือในท้องถิ่นต้นกำเนิดกาแฟในทวีปอัฟริกานะครับ เพราะฉะนั้นย่อมเป็นเรื่องธรรมดาอยู่แล้วที่การนำตัวโรมันมาเขียนทับศัพท์หรือเขียนเรียกชื่อเมือง ชื่อสถานที่ในที่ต่างๆเหล่านี้ย่อมจะมีความแตกต่างกันออกไปเล็กน้อยๆ แล้วแต่มาตรฐานและหลักการของแต่ละคน (ดูอย่างการเขียนทับชื่อภาษาไทยด้วยตัวภาษาอังกฤษสิครับ วุ่นวายทุกทีไป) อย่างในกรณีของสายพันธุ์กาแฟนี้ถ้าหากหลักการที่ว่าชื่อของมันถูกตั้งตามบริเวณที่เมล็ดตัวอย่างเคยถูกพบล่ะก็ จะเป็นบริเวณภูเขาเกอิชา หรือเมืองเกอิชา ในภาคตะวันตกเฉียงใต้ของประเทศเอธิโอเปีย ที่น่าแปลกก็คือ แม้กระทั่งป้ายติดตามถนน เส้นทางจราจร หรือบนแผนที่บน Google เองก็มีการสะกดที่ไม่เหมือนกันอยู๋แล้ว แบบที่พบค่อนข้างบ่อยจะเป็น “Gecha” ด้วยซ้ำ แต่ก็ไม่เห็นมีใครนำการสะกดแบบนี้มาเรียกกาแฟ???

 

แบบต่อมาคือ “Gesha” ซึ่งก็เป็นการสะกดแบบที่จะถูกพบมากเช่นกัน ซึ่งหลายแหล่งข้อมูลพบว่าเมื่อเทียบเสียงกับภาษาท้องถิ่นที่นั่น (ได้แก่ ภาษา Amharic) ก็ถือว่าเป็นการสะกดที่มีมูลมากที่เดียว มีคำอื่นๆจากภาษาของเขาที่ถูกเขียนทับเสียงออกมาในรูปแบบนี้จนไม่ยากที่จะเชื่อได้ว่าคนท้องถิ่นน่าจะคุ้นกับการเขียน “-esha” มากกว่าที่จะมาเติม “i” เข้าไปอีกตัวตรงกลางโดยไม่มีเหตุผลทางการออกเสียงใดๆ (ต่างจากในภาษาญี่ปุ่นซึ่ง “เกอิชา” และ “เกชา” หมายถึงมีตัวอักษรและเสียงต่างกันอย่างชัดเจน) เมื่อเห็นอย่างนี้แล้ว “Gesha” ก็เหมือนจะชนะแล้วใช่มั้ยครับ
…แต่ช้าก่อน ถ้าชัดขนาดนี้ทำไมคนถึงพากันใช้ “Geisha” กันอยู่ดี

 

สิ่งที่ผมพอจะอธิบายได้น่าจะเป็นอย่างนี้ครับ
เมื่อครั้งที่มีการเข้าไปเก็บตัวอย่างเมล็ดพันธุ์กาแฟในประเทศเอธิโอเปีย ไม่ว่าจะเป็นครั้งไหนๆในอดีตก็ตาม ส่วนใหญ่แล้วจะถูกสนับสนุนโดยองค์กรจากแบ็คกราวนด์ทางตะวันตกที่ใช้ความเคยชินในการเขียนภาษาอังกฤษเขียนทับศัพท์ชื่อในภาษาท้องถิ่นด้วยคำจากคลังศัพท์ที่ตนเองคุ้นเคย (ซึ่งผมสันณิษฐานว่าคนส่วนใหญ่น่าจะเคยได้ยินคำว่า “Geisha”ที่ทับเสียงจากภาษาญี่ปุ่นนี่แหละครับ) จึงเป็นเหตุให้เกิดการจับแพะชนแกะ ใช้วิธีการสะกดแบบนี้ในการบันทึกเอกสารตั้งแต่เริ่มต้น โดยไม่ได้พิจราณาความละเอียดอ่อนทางภาษาตั้งแต่เริ่ม

 

มีหลักฐานเป็นเอกสารทางการหลายฉบับที่บ่งบอกว่าหลังจากมีการเก็บตัวอย่างเมล็ดกาแฟครั้งแรกๆในประเทศเอธิโอเปีย ไม่ว่าจะเป็นแผนที่หรือรายงานปฏิบัติารที่พิมพ์ออกมาหลังจากนั้นไม่นานก็ล้วนใช้การสะกดว่า “Geisha” สื่อถึงทั้งชื่ภูเขา ชื่อบริเวณ และชื่อพันธุ์เมล็ดกาแฟด้วยในที่สุด
เมื่อถามว่าตัว “i” ตัวนี้มีเหตุผลที่ดีกว่านี้มั้ยที่ควรจะถูกใส่เข้าไปในชื่อ ผมิดว่าก็คงจะไม่มีอะไรมากไปกว่าความเคยชินที่คนจำนวนมากใช้กันมาเป็นเวลายาวนานกว่าครึ่งศตวรรษ และการที่มันกลายเป็นความเข้าใจร่วมกันของคนในวงการ เท่านี้อาจจะเพียงพอที่จะทำให้สิ่งที่ผิดหลักกลายเป็น”ไม่ค่อยผิด”ได้มั้งครับ เอาเป็นว่าผมคิดว่าเป็นเรื่องของวิวัฒนาการทางภาษาที่ปรับตามการใช้ครับ ผมไม่ค่อยซีเรียสแล้วครับ ว่าไงว่าตามกัน

 

ด้วยรักและคาเฟอีน

ทีม Metacup